Polska Szkoła im. Krόla Kazimierza Wielkiego w Orland Hills, Illinois | tel. 815-272-7180 | E-mail: polskaszkolakkw@gmail.com

Nasz Patron

Król Kazimierz Wielki

Kim był Kazimierz zwany Wielkim

Król Kazimierz Wielki był ostatnim władcą z rodu Piastów, którzy rządzili Polską od czasów Mieszka I. Odziedziczył po ojcu małe królestwo, które obejmowało tylko obecną Wielkopolskę, Małopolskę, ziemię sieradzką i łeczycką. Królestwo, które otoczone było przez silniejsze i wrogo nastawione państwa: krzyżackie, branderburskie, czeskie, litewskie i od strony Rusi, zapędzające się w niszczycielskich wojnach narody tatarskie. Czasy Króla Kazimierza Wielkiego można określić jako panowanie rozumu. We wszystkich jego działaniach dominował rozsądek i opanowanie.

pieczec_KW

Pieczęć koronna króla Kazimierza Wielkiego

Łączył waleczność przodków ze sztuką dyplomacji i talentem wielkiego męża stanu. Kazimierz urodził się w Kowalu na Kujawach w 1310 roku, jako syn króla Władysława Łokietka i Jadwigi. Na tron wsąpił po śmierci ojca w 1333roku. Po objęciu tronu, najpilniejszym zadaniem było ułożenie stosunków z sąsiadami drogą dyplomatyczną.

regaliaKW

Insygnia królewskie Kazimierza Wielkiego

Pierwsze dziesięciolecie jego władzy zaznaczyło się długą serią traktatów dyplomatycznych, poprzez które polski król pracowicie umacniał swoją pozycję, kosztem starannie wyważonych ustępstw. W 1333 roku zawarł rozejm z Krzyżakami, a w roku1334 zawarł pokój z Czechami. W 1335 roku, za 400 tysięcy srebrnych groszy, król Czech   Jan zgodził się na rezygnację z pretensji do Polski i Mazowsza, a uzyskal zwierzchnictwo do Śląska.   W 1343 roku na mocy traktatu kaliskiego, KKW   zawarł pokó j z Zakonem Krzyżackim, po długim procesie, który toczył się zarówno w Rzymie jak i w sądzie rozjemczym w Warszawie. W zamian za Kujawy i ziemie dobrzyńskie, Kazimierz oddał pomorze gdańskie i ziemie chełmińską, ale jako jałomużnę, co stanowiło otwartą drogę na przyszłość. Nie był to łatwy pokój. Ale kró l mógł teraz zająć się wojną.

images

W latach 1343-1348 walczył z Czechami o księstwo świdnickie i kilka miast na Śląsku. Od 1340 zaczął decydujacą rozprawę o Ruś. Nowe zdobycze na wschodzie miały powetować straty na Pomorzu . Tam otwierały się źródła bogactwa

groszeKW Monety z czasów Kazimierza Wielkiego

 Stamtąd miał czerpać zasoby, które w późniejszym okresie urosły w potegę, przed którą hardy zakon musiał się ugiąć. Lwów był ważną   stacją handlu między zachodem a wschodem. Wraz z opanowaniem Lwowa, otwarły się miastom polskim drogi wschodniego handlu. Szlaki handlowe ziem polskich nabrały doniosłego znaczenia . Mieszczanie, z kramarzy urośli do rangi zamożnych kupców. Polskie miasta do niedawna na wskroś niemieckie, antypolskie, spiskujące z wrogami, poczęły  zrastać się z nową ojczyzną i wiązać własny interes z powodzeniem Polski. Krok po kroku, kró l powiększał obszar poddany bezpośrednio jego władzy lub zwierzchnictwu.

orzel_k_wielkiego

Orzeł Kazimierza Wielkiego

Po wschodzie i innych skrawkach na zachodniej Wielkopolsce, po przyłączeniu części Pomorza zachodniego, Kujaw i Dobrzynia i kilku miast na Śląsku, przyszła kolej na Mazowsze, które w 1351 roku stało się lennem korony. W chwili rozpoczęcia rządów, KKW władał na obszarze 106 tysięcy kilometrów kwadratowych, a zostawił następcy Polskę powiekszoną przeszło dwukrotnie, mającą 270 tysiecy km kwadratowych. Takie terytorium trzeba było umięjetnie bronić. Król Kazimierz wybudował w tym celu 53 zamki, a 27 miast opasał obronnymi murami. Poddani mu biskupi i magnaci, dodali do tej liczby 13 warowni. Dodając do tego powstanie 65 nowych miast, co najmniej 500 wsi, wybudowanie kanału  Kraków- Bochnia czy zmiana koryta Wisły pod Nowym Korczynem, adekwatne stają się słowa JanaDlugosza ”zastawszy Polskę glinianą, drewnianą ,pozostawił   murowaną, ozdobną i wspaniałą”.

 

imagesCA1AC928

 

 

Tymczasem niemal każdy aspekt życia w Polsce został zreformowany. Stworzono nową kastę urzędników królewskich. W 1347 skodyfikowano wszystkie istniejące prawa zwyczajowe i wydano dwa odrębne zbiory praw dla Wielkopolski i Malopolski, tzw. statuty wiślicko -piotrkowskie. Obejmowały one wszystkie strefy działalności politycznej i utworzyły rdzeń, wokół   którego na przeszło 400 lat rozwijało się polskie ustawodawstwo.   W działaniach Kazimierza wyraźnie znać   dążność do brania w ochronę strony słabszej i nie tylko jednostki ,ale calej grupy społecznej. Chodziło o chłopów, którym sytuacja prawna wyraźnie się poprawiła. Chłop mógł   się bogacić, miał dostęp do sądu monarszego, a władza ziemianina nad nim podlegała nadzorowi państwa. Zniżono również opłaty i dziesięciny należne od wsi. Objęto ludność opieką w czasie głodu i moru, w postaci wydawania darmowych racji zboża z królewskich spichlerzy. Przezwisko „król chłopów” nadane przez szlachtę, jest pełne wymownej treści. Inna grupa, która została objęta ochroną, to Żydzi.   W całej ówczesnej Europie byli oni bezwzględnie prześladowani . Pogromy, konfiskaty majątku i wyrzucanie z siedlisk Żydów   było na porządku dziennym. W Polsce mogli się swobodnie osiedlać, prowadzić   działalność   gospodarczą, szczególnie w dziedzinie finansów i bankowości. Podlegali tak jak inne grupy społeczne, jednakowym prawom. Wszechstronnie rozwijający się kraj, potrzebował olbrzymiej rzeszy wykształconych   urzedników. Dotyczczasowe szkoły katedralne nie mogły ich wykształcić   w odpowiedniej   ilości na wymaganym poziomie. Dlatego, po wyrażeniu zgody przez   papieża Urbana, dnia   12.05.1364 roku, ukazał się edykt królewski o założeniu w Krakowie uniwersytetu.

budynek%20UJ

                                                                                                     Budynek Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie

Utworzono katedry nauk wyzwolonych, katedry medycyny,   katedry prawa kanonicznego i katedry prawa rzymskiego. Miały one zagwarantowane dochody z monopolu zup solnych w Wieliczce. Wyjątkowo jak na zwyczaje owego czasu, kontrole nad uniwersytetem przekazano nie biskupowi krakowskiemu,   lecz kanclerzowi królewskiemu.   Należy również zaznaczyć jak zmieniła się sytuacja Polski na arenie miedzynarodowej. Z prowincjonalnego państewka, z którym na dobrą sprawę nikt się nie liczył, za czasów Kazimierza Polska stała   sie jednym z głównych graczy politycznych w Europie środkowo-wschodniej i południowej. To już inni zabiegali o przyjaźń i sojusze z Koroną ,a nie odwrotnie .Przykładem może być słynny zjazd monarszy w Krakowie i uczta u Wierzynka, na którym oprócz  gospodarza, był Cesarz Karol, król Wegier, Cypru i Danii oraz kilkunastu książąt niemieckich, śląskich i pomorskich. Pretekstem była ewentualna pomoc zbrojna dla chrześcijan w Ziemii Świętej, a faktycznie dotyczył dyskusji o bieżących sprawach politycznych Europy i sondowanie przyszłych sojuszy czy sukcescji dynastycznych. Jako król i władca, Kazimierz odnosił wybitne sukcesy, jako”ojciec narodu”, cieszył się powszechną miłością. Ale w jednej sprawie poniósł porażkę, mimo posiadania czterech żon, nie doczekał się następcy- dziedzica. Na mocy układu, jego nastepcą miał zostać król Wegier, Ludwik, ojciec przyszłej królowej Polski- Jadwigi. Kazimierz Wielki zmarł   w 1370 roku, na skutek powikłań po upadku z konia w czasie polowania. Został pochowany na Wawelu.

nagrobekKW

Głowa Kazimierza Wielkiego na królewskim nagrobku
na Wawelu w Krakowie

imagesCA0CVPJQNagrobek
na Wawelu w Krakowie